Micron Document
`:top
La `!distributed system architecture`! (DSA) est une architecture informatique de `F33f`_`[réseau en couches`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Protocole_réseau]`_`f définie par la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f-`F33f`_`[Honeywell`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Honeywell]`_`f-`F33f`_`[Bull`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Bull_(entreprise)]`_`f en `F33f`_`[1971`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1971]`_`f, puis rebaptisée DSA en `F33f`_`[1976`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1976]`_`f, avant de donner naissance en `F33f`_`[1978`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1978]`_`f, à l'échelle internationale, au `F33f`_`[modèle OSI`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Modèle_OSI]`_`f, appelé aussi "OSI-DSA", puis aux protocoles TCP-IP.

>>Contents

• `F0af`_`[Historique`#historique]`_`f
• `F0af`_`[Vitesse de transmission`#vitesse-de-transmission]`_`f
• `F0af`_`[Datagramme ou commutation de circuits`#datagramme-ou-commutation-de-circuits]`_`f
• `F0af`_`[Matériels utilisés`#mat-riels-utilis-s]`_`f
• `F0af`_`[DEC et la CII-HB, deux voies pour concurrencer IBM`#dec-et-la-cii-hb-deux-voies-pour-concurrencer-ibm]`_`f
• `F0af`_`[Références`#r-f-rences]`_`f
• `F0af`_`[Annexes`#annexes]`_`f
• `F0af`_`[Articles connexes`#articles-connexes]`_`f
• `F0af`_`[Liens externes`#liens-externes]`_`f

-─

>>Historique

La DSA est la version remaniée de la "`F33f`_`[New Network Architecture`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=New_Network_Architecture]`_`f" créée dès `F33f`_`[1971`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1971]`_`f par la `F33f`_`[Compagnie internationale pour l'informatique`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f (CII) et rebaptisée DSA après la fusion en `F33f`_`[1975`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1975]`_`f de la CII avec `F33f`_`[Honeywell`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Honeywell]`_`f. Sa conception s'est faite pour et par le `F33f`_`[Réseau cyclades`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Cyclades_(réseau)]`_`f de l'`F33f`_`[IRIA`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Institut_national_de_recherche_en_informatique_et_en_automatique]`_`f, que la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f a inspiré`:cite-ref-athc-1-0[`F5bf`_`[1`#cite-note-athc-1]`_`f].

La NNA a été conçue en même temps que les progrès dans le réseau `F33f`_`[ARPANET`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=ARPANET]`_`f, auquel avait participé deux jeunes ingénieurs de la CII, qui s'étaient relayés au sein du `F33f`_`[Network Working Group`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Network_Working_Group]`_`f, petit comité de pilotage des tout débuts d'`F33f`_`[Arpanet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=ARPANET]`_`f: `F33f`_`[Gérard Deloche`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Gérard_Deloche]`_`f en `F33f`_`[1968`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1968]`_`f et `F33f`_`[Michel Elie`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Michel_Elie]`_`f`:cite-ref-feb-patrimoine-com-2-0[`F5bf`_`[2`#cite-note-feb-patrimoine-com-2]`_`f] en `F33f`_`[1969`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1969]`_`f.

Revenu à la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f, `F33f`_`[Michel Elie`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Michel_Elie]`_`f y dirige la création d'une `F33f`_`[New Network Architecture`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=New_Network_Architecture]`_`f, Dès `F33f`_`[1971`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1971]`_`f, plusieurs personnalités françaises du milieu informatique souhaitent une réplique française d'`F33f`_`[Arpanet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=ARPANET]`_`f, appuyée par la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f`:cite-ref-3[`F5bf`_`[3`#cite-note-3]`_`f] et "inspirée par elle"`:cite-ref-athc-1-1[`F5bf`_`[1`#cite-note-athc-1]`_`f]. L'une des formes que prend cette réplique est le `F33f`_`[réseau Cyclades`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Cyclades_(réseau)]`_`f de `F33f`_`[Louis Pouzin`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Louis_Pouzin]`_`f, aidé par Jean-Pierre Touchard et `F33f`_`[Michel Elie`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Michel_Elie]`_`f, deux ingénieurs "prêtés par la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f". Il relie des `F33f`_`[IBM 360`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=IBM_360_et_370]`_`f (université de `F33f`_`[Grenoble`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Grenoble]`_`f) à des `F33f`_`[Mitra 15`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Mitra_15]`_`f (`F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f)

Après la fusion de CII et de Honeywell-Bull, Les équipes de `F33f`_`[Boston`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Boston]`_`f: Mike Canepa, `F33f`_`[Charles Bachman`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Charles_Bachman]`_`f, `F33f`_`[Phoenix`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Phoenix_(Arizona)]`_`f: Gary Adams et `F33f`_`[Louveciennes`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Louveciennes]`_`f: `F33f`_`[Charles de Bourbon`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Charles_de_Bourbon_Busset]`_`f, Michel Elie, Philippe Chailley, Alain Bourguignon sous la direction de `F33f`_`[Claude Boulle`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Claude_Boulle]`_`f et de `F33f`_`[François Sallé`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=François_Sallé]`_`f ainsi que des experts extérieurs, modifient NNA qui devient DSA.

La stratégie de la DSA est d'unir les grands utilisateurs informatiques, en particulier les centres de recherche, qui réclament des normes d'interconnexion "ouvertes ", pour développer une architecture normalisée et traiter plus facilement une grande quantité de données. La `F33f`_`[CII-HB`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Bull_(entreprise)]`_`f prend la tête du mouvement, en injectant dans les circuits de la normalisation ses standards DSA`:cite-ref-feb-patrimoine-com-2-1[`F5bf`_`[2`#cite-note-feb-patrimoine-com-2]`_`f]. Elle tente de rallier les `F33f`_`[constructeurs`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Histoire_des_bourses_de_valeurs]`_`f, qui souhaitent une informatique plus décentralisée que celle vendue par le leader mondial, l'américain IBM notamment en promouvant DSA à l'`F33f`_`[ECMA`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=ECMA]`_`f.

Deux ans seulement après sa présentation, la DSA recevait l'onction de l'`F33f`_`[ISO`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Organisation_internationale_de_normalisation]`_`f, grâce au travail d'`F33f`_`[Hubert Zimmermann`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Hubert_Zimmermann]`_`f, concepteur de la première version de l’`F33f`_`[architecture OSI`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Modèle_OSI]`_`f`:cite-ref-4[`F5bf`_`[4`#cite-note-4]`_`f]. Il avait reçu le renfort d'un spécialiste et pionnier des `F33f`_`[bases de données`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Base_de_données]`_`f, le chercheur `F33f`_`[Charles Bachman`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Charles_Bachman]`_`f`:cite-ref-5[`F5bf`_`[5`#cite-note-5]`_`f], qui avait développé dès `F33f`_`[1964`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1964]`_`f`:cite-ref-6[`F5bf`_`[6`#cite-note-6]`_`f] les ordinateurs `F33f`_`[General Electric`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=General_Electric]`_`f dans une logique réseau. Le modèle DSA a en effet très tôt inspiré les sept couches du `F33f`_`[modèle OSI`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Modèle_OSI]`_`f : 1 `F33f`_`[Couche physique`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_physique]`_`f, 2 `F33f`_`[Couche de liaison`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_liaison_de_données]`_`f, 3 `F33f`_`[Couche de réseau`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_réseau]`_`f, 4 `F33f`_`[Couche de transport`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_transport]`_`f, 5 `F33f`_`[Couche de session`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_session]`_`f, 6 `F33f`_`[Couche de présentation`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_présentation]`_`f et 7 `F33f`_`[couche « application »`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Couche_application]`_`f.

>>Vitesse de transmission

La DSA facilite l'utilisation de réseaux à très haute vitesse pour l'époque, en utilisant des lignes de `F33f`_`[duplex`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Duplex_(canal_de_communication)]`_`f complet à 9 600 `F33f`_`[bauds`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Baud_(mesure)]`_`f puis 19 200, 48 000 ou encore 96 000 `F33f`_`[bauds`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Baud_(mesure)]`_`f`:cite-ref-referencea-7-0[`F5bf`_`[7`#cite-note-referencea-7]`_`f].

>>Datagramme ou commutation de circuits

La DSA est conçue pour permettre à tout client d'utiliser, au choix, le `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f ou la `F33f`_`[commutation de circuits`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Commutation_de_circuits]`_`f. Malgré ses inconvénients, la seconde est alors mise en avant par l'administration des `F33f`_`[PTT`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Postes,_télégraphes_et_téléphones_(France)]`_`f françaises, via la norme `F33f`_`[X.25`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=X.25]`_`f, au prétexte d'assurer une disponibilité immédiate du réseau, même en période de congestion des réseaux.

Les ingénieurs de la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f observent que le `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f, utilisable dans les réseaux privés, repose sur des nœuds de commutation plus simples que ceux de la `F33f`_`[commutation de circuits`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Commutation_de_circuits]`_`f, imposée dans les réseaux publics de télécommunications. Pour utiliser le `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f, ils conseillent de dimensionner le réseau de façon à rester éloigné des conditions de congestion, ou, lorsque ce n'est pas possible, de mémoriser les paquets envoyés afin de pouvoir rééditer l'envoi en cas de congestion`:cite-ref-referencea-7-1[`F5bf`_`[7`#cite-note-referencea-7]`_`f].

Ces conseils de la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f aux utilisateurs s'adaptent au discours alors pratiqué par les `F33f`_`[PTT`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Postes,_télégraphes_et_téléphones_(France)]`_`f pour justifier leur choix inconditionnel en faveur de la `F33f`_`[commutation de circuits`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Commutation_de_circuits]`_`f, discours qui brandit le risque de perdre une partie des paquets en cas d'utilisation du `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f. Les ingénieurs de la DSA considèrent, au contraire, que le `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f est le "service de base de la `F33f`_`[commutation par paquets`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Commutation_de_paquets]`_`f"`:cite-ref-referencea-7-2[`F5bf`_`[7`#cite-note-referencea-7]`_`f] et observe que les nœuds de communication du protocole `F33f`_`[X.25`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=X.25]`_`f ont l'inconvénient d'être "complexes"`:cite-ref-referencea-7-3[`F5bf`_`[7`#cite-note-referencea-7]`_`f].

>>Matériels utilisés

La DSA s'est appuyé sur `F33f`_`[Datanet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datanet]`_`f, équipé d'un processeur frontal et développé sur le mini-ordinateur `F33f`_`[Mitra 15`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Mitra_15]`_`f puis sur `F33f`_`[Mini 6`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Mini_6]`_`f, reliés à l'`F33f`_`[Iris 80`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Iris_80]`_`f.

>>DEC et la CII-HB, deux voies pour concurrencer IBM

La DSA avait pour concurrents le modèle `F33f`_`[Decnet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Decnet]`_`f, de `F33f`_`[Digital Equipment Corporation`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Digital_Equipment_Corporation]`_`f, constructeur informatique alors en pleine croissance, qui allait devenir numéro mondial à la fin des `F33f`_`[années 1980`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Années_1980]`_`f, malgré un retard dans les réseaux. La toute première version de `F33f`_`[Decnet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Decnet]`_`f date `F33f`_`[1975`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1975]`_`f.

L'autre concurrent de la DSA était l'`F33f`_`[IBM Systems Network Architecture`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=IBM_Systems_Network_Architecture]`_`f d'`F33f`_`[IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=International_Business_Machines]`_`f, qui ambitionnait de devenir un standard de fait, grâce au quasi-monopole acquis par `F33f`_`[IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=International_Business_Machines]`_`f dans les `F33f`_`[années 1950`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Années_1950]`_`f et conforté dans les `F33f`_`[années 1960`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Années_1960]`_`f. Lorsque la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f lance en `F33f`_`[1971`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1971]`_`f sa `F33f`_`[New Network Architecture`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=New_Network_Architecture]`_`f, première mouture de la DSA, `F33f`_`[IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=International_Business_Machines]`_`f venait de renforcer encore son emprise sur le marché mondial, grâce au succès depuis `F33f`_`[1966`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1966]`_`f de la gamme `F33f`_`[IBM 360`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=IBM_360_et_370]`_`f, conçue comme une déclinaison du `F33f`_`[grand système`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Ordinateur_central]`_`f, en plusieurs tailles et prix différents. Revers de la médaille, l'architecture `F33f`_`[IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=International_Business_Machines]`_`f est très centralisée. `F33f`_`[IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=International_Business_Machines]`_`f introduit les bases de son frontal `F33f`_`[NCP IBM`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Network_Control_Program_(IBM)]`_`f vers `F33f`_`[1970`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1970]`_`f, mais garde l’administration sur le central`:cite-ref-referenceb-8-0[`F5bf`_`[8`#cite-note-referenceb-8]`_`f], et vend le logiciel réseau Token Ring`:cite-ref-referenceb-8-1[`F5bf`_`[8`#cite-note-referenceb-8]`_`f]. Il reste en système fermé, contrairement au `F33f`_`[Network Control Program`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Network_Control_Program_(Arpanet)]`_`f d'`F33f`_`[Arpanet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=ARPANET]`_`f, qui donnera ensuite naissance en `F33f`_`[1983`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1983]`_`f au `F33f`_`[TCP/IP`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Suite_des_protocoles_Internet]`_`f.

`F33f`_`[Digital Equipment Corporation`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Digital_Equipment_Corporation]`_`f et la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f ont au contraire joué très tôt la carte des mini-ordinateurs, comme le `F33f`_`[Mitra 15`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Mitra_15]`_`f et le `F33f`_`[PDP-8`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=PDP-8]`_`f, en leur donnant une autonomie via un processeur réseau, afin de mieux valoriser leur apport. De plus, la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f les conçoit en système semi-ouvert. Confrontée à la nécessité de recoder en profondeur le `F33f`_`[système d'exploitation`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Système_d'exploitation]`_`f de son `F33f`_`[Iris 50`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Iris_50]`_`f et de son `F33f`_`[Iris 80`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Iris_80]`_`f, pour leur montée en puissance et en vitesse, avec l'aide des équipes de l'`F33f`_`[Iria`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Institut_national_de_recherche_en_informatique_et_en_automatique]`_`f, elle y introduit une couche `F33f`_`[logiciel`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Logiciel]`_`f réseau très flexible: la fonction `F33f`_`[Transiris`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Transiris]`_`f, conçue pour débarrasser l'`F33f`_`[Iris 80`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Iris_80]`_`f des problèmes de réseau, traités à part dans son `F33f`_`[système d'exploitation`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Système_d'exploitation]`_`f.

La `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f reçoit à nouveau un renfort des équipes de l'`F33f`_`[Iria`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Institut_national_de_recherche_en_informatique_et_en_automatique]`_`f un peu plus tard, lorsque l'un de ses chercheurs, `F33f`_`[Hubert Zimmermann`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Hubert_Zimmermann]`_`f participe activement à la normalisation `F33f`_`[ISO`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Organisation_internationale_de_normalisation]`_`f, aux côtés des chercheurs d'`F33f`_`[Honeywell`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Honeywell]`_`f, en tant que responsable et secrétaire`:cite-ref-9[`F5bf`_`[9`#cite-note-9]`_`f] du groupe de travail "Architecture informatique" de l'`F33f`_`[ISO`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Organisation_internationale_de_normalisation]`_`f (ISO).

En fusionnant avec `F33f`_`[Honeywell`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Honeywell]`_`f en `F33f`_`[1975`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1975]`_`f, la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f récupère aussi le `F33f`_`[GCOS`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=General_Comprehensive_Operating_System]`_`f, conçu à l'origine par `F33f`_`[General Electric`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=General_Electric]`_`f dans une idée de flexibilité et d'indépendance d’administration du réseau par rapport au central`:cite-ref-referenceb-8-2[`F5bf`_`[8`#cite-note-referenceb-8]`_`f]. Le `F33f`_`[GCOS`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=General_Comprehensive_Operating_System]`_`f et DSA seront les points forts du `F33f`_`[Mini 6`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Mini_6]`_`f et son frontal `F33f`_`[Datanet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datanet]`_`f, qui se vendront comme des petits pains à la fin des `F33f`_`[années 1970`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Années_1970]`_`f, avant d'être stoppés par une crise de croissance due à la tentative d'un nouvel actionnaire de la CII, `F33f`_`[Saint-Gobain`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Saint-Gobain]`_`f, de s'emparer d'`F33f`_`[Olivetti`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Olivetti]`_`f`:cite-ref-10[`F5bf`_`[10`#cite-note-10]`_`f] en mettant à contribution la trésorerie de la CII.

Plus tard, la CII se ralliera entièrement à la norme `F33f`_`[X.25`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=X.25]`_`f, à la déception de ses équipes, qui reprochaient déjà à leur direction de ne pas croire assez au `F33f`_`[datagramme`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Datagramme]`_`f`:cite-ref-referenceb-8-3[`F5bf`_`[8`#cite-note-referenceb-8]`_`f] et à l'`F33f`_`[informatique distribuée`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Calcul_distribué]`_`f, concepts alors jugés risqués mais qui s'imposeront en fait grâce à l'`F33f`_`[Internet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Internet]`_`f.

>>Références

`:cite-note-athc-1`!1.`! "A Technical History of CYCLADES", interview de `F33f`_`[Louis Pouzin`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Louis_Pouzin]`_`f, dans "Think Protocol", on Texas University [1].
`:cite-note-feb-patrimoine-com-2`!2.`! "Témoignage sur l’Internet et les réseaux (1969-1978)", article de `F33f`_`[Michel Elie`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Michel_Elie]`_`f dans `*Entreprises et Histoire" en `F33f`_`[2002`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=2002]`_`f [2].`*
`:cite-note-3`!3.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-3]`_`f Entretien avec `F33f`_`[Louis Pouzin`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Louis_Pouzin]`_`f, par Isabelle Bellin, sur `F33f`_`[Interstices`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Interstices]`_`f [3]
`:cite-note-4`!4.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-4]`_`f "D’une informatique centralisée aux réseaux généraux : le tournant des années 1970", par `F33f`_`[Valérie Schafer`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Valérie_Schafer]`_`f, historienne, le 10 février `F33f`_`[2009`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=2009]`_`f sur `F33f`_`[Interstices`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Interstices]`_`f [4].
`:cite-note-5`!5.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-5]`_`f Interview de Charles Bachman sur "Oral History".
`:cite-note-6`!6.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-6]`_`f "Information Technology Industry TimeLine", site personnel de `F33f`_`[Jean Bellec`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Jean_Bellec]`_`f [5].
`:cite-note-referencea-7`!7.`! `*Principaux systèmes d'architecture de systèmes distribués, exemple de mise en œuvre dans les produits d'un constructeur`*, par Jean-Yves Mercury, direction des petits systèmes, réseaux et terminaux à la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f, et Laurent Thiéry, direction centrale de la politique produits de la `F33f`_`[CII`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Compagnie_internationale_pour_l'informatique]`_`f, dans `*Systèmes d'informatique`* d'octobre `F33f`_`[1978`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1978]`_`f.
`:cite-note-referenceb-8`!8.`! "Bull et les communications", par Claude Rolland, sur FEB Patrimoine.
`:cite-note-9`!9.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-9]`_`f "Le réseau Cyclades et Internet : quelles opportunités pour la France des années 1970 ?" Séminaire Haute Technologie du 14 mars 2007 du Comité d'histoire du Ministère des finances [6].
`:cite-note-10`!10.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-10]`_`f "L'informatique malade de l'État", par `F33f`_`[Jean-Pierre Brulé`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Jean-Pierre_Brulé]`_`f, `F33f`_`[1993`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=1993]`_`f.

>>Annexes

>>>Articles connexes

• `F33f`_`[Network Control Program`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Network_Control_Program_(IBM)]`_`f, un des composants de SNA
• `F33f`_`[Decnet`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Decnet]`_`f
• `F33f`_`[New Network Architecture`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=New_Network_Architecture]`_`f
• `F33f`_`[Modèle OSI`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Modèle_OSI]`_`f

>>>Liens externes

• "Distributed Systems Architecture", par Jean Bellec from Claude Rolland, dans "Bull et les Communications" [7]
• "Témoignage sur l’Internet et les réseaux (1969-1978)", article de `F33f`_`[Michel Elie`:/page/wikibook/entry.mu`zim=wikipedia_fr_all_nopic_2025-10.zim|entry_path=Michel_Elie]`_`f dans `*Entreprises et Histoire" en 2002 [8]`*

• Portail des télécommunications

`c`F0af`_`[↑ Back to top`#top]`_`f`a